Qərbi Azərbaycanın qədim yurd yerlərindən biri – Zəngəzurun Şurnuxu kəndi… Dağların qoynunda, zəhmətkeş insanların ocağında 1 oktyabr 1935 – ci ildə dünyaya gələn bir kənd uşağı sonralar bütöv bir nəslin müəlliminə, maarif fədaisinə çevrildi. Bu, Əli Məhərrəm oğlu Adıgözəlovun ömür yoludur.
Kolxozçu ailəsində doğulan Əli 1941-ci ildə Şurnuxu kənd yeddiillik məktəbinin I sinfinə qədəm qoydu. Müharibə illərinin çətinlikləri, maddi sıxıntılar, səngərdən gələn acı xəbərlər onun uşaqlıq illərinə kölgə salsa da, oxumağa olan həvəsini söndürə bilmədi. 1947-ci ildə məktəbi əla qiymətlərlə bitirməsi onun zəhmətinin və əzminin ilk bəhrəsi idi.
Elə həmin il Laçın şəhərində müharibədən sonra yaradılmış pedaqoji texnikuma imtahansız qəbul olunması kənd üçün böyük qürur oldu. Tələbəlik illərində təqaüd alır, yataqxanada qalırdı. Lakin o, sadəcə oxuyan tələbə deyildi. III–IV kurslarda texnikum komsomol təşkilatının birinci katibi, eyni zamanda Laçın rayon Komsomol Komitəsinin büro üzvü seçilməsi onun liderlik qabiliyyətindən, təşkilatçılıq bacarığından və nüfuzundan xəbər verirdi.
Müharibədən sonrakı dövrdə ölkədə müəllim çatışmazlığı hökm sürürdü. Böyük Vətən müharibəsində 681 min azərbaycanlı səfərbərliyə alınmış, onların 300 mindən çoxu geri qayıtmamışdı. Həlak olanların arasında çoxlu müəllim də vardı. Buna görə pedaqoji texnikum məzunlarının üç il işləməsi məcburi idi və yalnız 5 faizinə ali təhsil almaq hüququ verilirdi. Texnikumun direktoru Allahyar Musayev və müəllimi İdris Həşimov Əlinin gələcəyinə inanırdılar. Onların məsləhəti ilə Əli müəllim Xalq Maarifi Nazirliyinə müraciət edərək “5%-li” hüququnun verilməsini xahiş etdi. Fərqlənmə diplomu ilə bitirdiyi üçün bu hüququ qazandı və 1951-ci ildə V.İ.Lenin adına Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsinə imtahansız qəbul olundu.
1955-ci ildə institutu da fərqlənmə diplomu ilə bitirərək doğma Şurnuxu kəndinə tarix müəllimi təyin edildi. Bu dönüş sadəcə iş yerinə qayıdış deyildi – bu, Vətənə xidmətin başlanğıcı idi.
1958–1964-cü illərdə müəllim kimi çalışan Əli Adıgözəlov 1964-cü ilin sentyabrından etibarən Şurnuxu orta məktəbinin direktoru təyin edildi və 1988-ci ilə qədər bu vəzifədə çalışdı. O dövrdə bu məktəb Gorus rayonunda yeganə orta məktəb idi. Rayonda iki səkkizillik və bir ibtidai Azərbaycan məktəbi fəaliyyət göstərirdi. Qonşu kəndlərdən gələn şagirdlər üçün internat təşkil olunmuşdu. Məktəbdə 210–220 şagird təhsil alırdı.
Ən böyük göstərici isə məzunların 70–80 faizinin Azərbaycanın müxtəlif ali məktəblərinə qəbul olunması idi. Bu fakt məktəbin nüfuzunu artırır, Şurnuxunu bölgənin maarif mərkəzinə çevirirdi. Məktəbin iş təcrübəsini öyrənmək üçün rayon maarif şöbəsinin rəhbərliyi buraya gəlməyə məcbur olmuşdu. Bu artıq təkcə məktəbin deyil, direktorun uzaqgörən idarəçiliyinin nəticəsi idi.
Elmi axtarışlarını da davam etdirən Əli müəllim 1987-ci ildə professor Hüseyin Əhmədovun rəhbərliyi ilə “Ermənistan SSR-dəki Azərbaycan məktəblərinin inkişaf tarixi (1920–1980-ci illər)” mövzusunda dissertasiya müdafiə etdi. Müdafiəyə mane olmaq cəhdləri olsa da, bu mümkün olmadı. Dissertasiya Moskvada təsdiq olundu. Bu iş yalnız elmi araşdırma deyil, həm də Qərbi Azərbaycandakı Azərbaycan məktəblərinin tarixinin sənədləşdirilməsi baxımından mühüm töhfə idi.
1988-ci ilin deportasiyası ilə doğma yurdundan didərgin düşsə də, o, müəllimlik amalından dönmədi. 1989-cu ildən N.Tusi adına ADPU-da pedaqoji fəaliyyətini davam etdirdi. 1996–2014-cü illərdə Sumqayıt Dövlət Universitetinin “Azərbaycan tarixi” kafedrasının dosenti kimi çalışdı. 2009–2014-cü illərdə Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Sumqayıt filialında “Pedaqogika və psixologiya” kafedrasına rəhbərlik etdi.
Zəngəzurun dağlarından başlanan bu şərəfli ömür yolu Sumqayıtda tamamlandı…
Əli Məhərrəm oğlu Adıgözəlov 20 may 2018-ci ildə Sumqayıt şəhərində vəfat etdi. Onun cismani ömrü başa çatsa da, müəllim ömrü bitmədi. Çünki əsl müəllimlər dünyadan köçmür – onlar şagirdlərinin düşüncəsində, yazdıqları kitablarda, qurduqları məktəblərdə yaşamağa davam edirlər.
Didərginlik ağrısını yaşamış, doğma Şurnuxusundan ayrı düşmüş bir ziyalının qəlbində Vətən sevgisi heç zaman sönmədi. O, harada çalışırdısa, orada Zəngəzurun adını, Azərbaycan məktəbinin şərəfini yaşadırdı.
Onun 40 elmi məqaləsi, 5 tədris vəsaiti və 1 monoqrafiyası təkcə elmi faktlar toplusu deyil, həm də bir ömrün zəhmət salnaməsidir. Yetirdiyi yüzlərlə tələbə, ali məktəblərə qəbul olunan minlərlə məzun isə onun ən böyük abidəsidir.
Əli Məhərrəm oğlu Adıgözəlov – kolxozçu ailəsində doğulub professor zirvəsinə ucalan, kənd məktəbini bölgənin maarif mərkəzinə çevirən, elmi ilə tariximizi sənədləşdirən bir ziyalı idi.Belə insanlar dünyadan köçsələr də, adları zamanın yaddaşında yaşayır.
Əli Məhərrəm oğlu Adıgözəlov – adı bir məktəbin, bir nəslin, bir maarif tarixinin yaddaşına yazılmış ziyalıdır.
Ruhu şad olsun.
Müəllif: Natəvan Ağayeva
İqtisad Universitetinin müəllimi